عليهم غير المغضوب عليهم و غير الضالين . » « 1 » گويا گزارش اين قرائت از اعمش ، ناشى از اشتباه راوى است ؛ چرا كه : [ 1 / 126 ] همين حديث را ابن ابى داوود با اسناد به اعمش از ابراهيم از اسود و علقمه روايت كرده است كه آنها گفتند : « از عمر بن خطاب اين قرائت را شنيديم : " صراط من أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و غير الضالّين . » « 2 » در اين حديث نيامده است كه آن دو ، خود نيز چنين قرائت مىكردند . سيوطى نيز حديث را نقل كرده و به اشتباه ، علقمه را به عكرمه تبديل كرده و گفته است : [ 1 / 127 ] ابن ابى داوود از ابراهيم روايت كرده است كه عكرمه و اسود آيه را چنين مىخواندند . « 3 » * * * رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ . . . » را با كسر راء قرائت مىكرد ؛ چنان كه قرائت مشهور نزد قرّاء و ساير مسلمانان ، همين است ؛ بر خلاف ابن كثير كه با نصب راء قرائت كرده است . [ 1 / 128 ] حاكم در مستدرك ، با سند خود به اسماعيل بن اسحاق قاضى از سليمان بن حرب و ابو الوليد از شعبه از سلمة بن كهيل چنين روايت كرده است : « از ابو عنبس شنيدم كه از علقمة بن وائل از پدرش نقل مىكرد كه وى همراه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نماز مىگزارد و حضرت « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ » قرائت كرد . . . » قاضى گويد : « غيرِ ، با كسر راء قرائت كرد ؛ چرا كه در قرائت اهل مكه « 4 » ( مقصودش ، پيروان ابن كثير است ) " غيرَ المغضوب عليهم " با نصب راء آمده است . » « 5 »

--> ( 1 ) . مصاحف ، ص 90 . ( 2 ) . همان ، ص 50 . ( 3 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 41 . ( 4 ) . مقصودش پيروان ابن كثير است . ( 5 ) . حاكم ، ج 2 ، ص 232 . براى آگاهى از قرائت ابن كثير ، بنگريد به : اعراب القرآن ( ابن نحّاس ) ، ج 1 ، ص 21 ؛